Project: verplichte retourkosten
Hoe effectief en verantwoord zijn verplichte retourkosten als instrument om de milieu-impact van fashion te verlagen?
Project samenvatting
De mode-industrie kent zeer hoge retourpercentages, met aanzienlijke milieu-impact tot gevolg. In dit project onderzochten we of verplichte retourkosten kunnen bijdragen aan het verminderen van retouren en daarmee de CO₂-uitstoot van de sector.
Het onderzoek werd uitgevoerd in samenwerking met Rebel Group, Tauw en EcoLaw en combineert gedragswetenschappelijke, juridische en kwantitatieve analyses.
De centrale vraag
De oorspronkelijke beleidsvraag luidde:
Kunnen verplichte retourkosten helpen om de milieu-impact van fashion retouren te verlagen?
Een ogenschijnlijk duidelijke vraag, met een helder afgebakend antwoord. Maar juist dit project laat zien dat de kwaliteit van het antwoord valt of staat met de vraag die je stelt, de data die je gebruikt, en met de perspectieven die je meeneemt.
Project Samenvatting
- Opdrachtgever: Ministerie
- Samenwerking: Regel Group, Tauw, EcoLaw
Vraag: Kunnen verplichte retourkosten de milieu-impact van fashion verlagen?
Aanpak: Gedragswetenschappelijke, juridische en kwantitatieve analyse
Uitkomst: Ja, verplichte retourkosten kunnen bijdragen maar zijn juridisch complex en hebben beperkte milieuwinst. De grootste impact ligt bij minder en anders produceren.
Één vraag, meerdere perspectieven
Rebelgroup benaderde me voor dit project, aangezien ze aanvullende expertise zochten voor dit vraagstuk. In plaats van de vraag vanuit één discipline te benaderen, is deze onderzocht vanuit meerdere invalshoeken, die samen een vollediger beeld geven dan elk afzonderlijk.
Gedragswetenschappelijke analyse
Hoe reageren consumenten op retourkosten? Onder welke voorwaarden beïnvloeden ze gedrag? Wat zijn de meest en minst effectieve manieren om gedrag te beïnvloeden? Welke neveneffecten kun je verwachten? Welke alternatieven -naast verplichte kosten- zijn er om retourgedrag te verminderen?
Juridische analyse
In hoeverre zijn verplichte retourkosten juridisch toelaatbaar binnen bestaande Europese en nationale wet- en regelgeving?
Kwantitatieve doorrekening
Wat is de milieu impact van fashion artikelen? Wat is het effect van minder retouren op logistieke stromen en bijbehorende CO₂-uitstoot?
Door deze perspectieven samen te nemen, ontstaat één geïntegreerd antwoord op de beleidsvraag.
De uitkomsten van het onderzoek
Het korte antwoord op de oorspronkelijke vraag is: ja — verplichte retourkosten kunnen bijdragen aan het verminderen van retouren en daarmee aan een lagere milieu-impact.
Maar dat antwoord is op zichzelf onvoldoende.
Juridisch blijkt implementatie binnen het huidige wettelijk kader complex en niet eenvoudig realiseerbaar.
Gedragsmatig werken retourkosten alleen onder specifieke voorwaarden, en kunnen ze ongewenste neveneffecten hebben.
Milieukundig blijkt dat de daadwerkelijke winst van minder retouren relatief beperkt is in verhouding tot de totale milieu-impact van fashionproductie.
De belangrijkste take-away
De meest fundamentele conclusie van dit project is dat verplichte retourkosten eigenlijk een antwoord zijn op de verkeerde vraag.
De grootste milieu-impact in de mode-industrie zit namelijk niet in het retourneren van producten, maar in het produceren ervan.
Echte milieuwinst vraagt daarom om een bredere heroriëntatie: minder produceren, anders produceren, of slimmer ontwerpen , niet alleen om het bijsturen van consumentengedrag aan het einde van de keten.
Deze conclusie wordt pas zichtbaar wanneer je:
de juiste vraag stelt
data en literatuur gebruikt om aannames te toetsen
en verschillende perspectieven samenbrengt in één analyse
Dit project laat zien dat complexe maatschappelijke vraagstukken zelden met één discipline of één maatregel zijn op te lossen.
Mijn bijdrage lag in het gedragswetenschappelijke perspectief én in het verbinden van inzichten uit verschillende disciplines tot één samenhangend verhaal.
De grootste waarde ontstaat wanneer je over disciplines heen kijkt, de juiste vragen stelt en data inzet om tot beter onderbouwde strategische keuzes te komen.
